Το διαχρονικό ερώτημα για το πώς βλέπουν τα πτηνά, ποια χρώματα ρουχισμού τα θορυβούν και πώς αντιδρούν στην παρουσία του ανθρώπου αναλύει σε μια εμπεριστατωμένη επιστημονική παρέμβαση ο δασολόγος και θηραματολόγος, Χρήστος Κ. Σώκος. Μέσα από τη μελέτη της ανατομίας και της φυσιολογίας της όρασης των φτερωτών κατοίκων των δασών και των καμποχωράφων, προκύπτουν εξαιρετικά συμπεράσματα χρήσιμα για κάθε κυνηγό, φυσιοδίφη και παρατηρητή της υπαίθρου.
Ο τελειότερος οφθαλμός του ζωικού βασιλείου και η οπτική οξύτητα
Η κυριότερη αίσθηση των πτηνών είναι αναμφισβήτητα η όραση. Ο οφθαλμός τους θεωρείται ο πλέον εξελιγμένος μεταξύ όλων των ζώων, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται περισσότερα χρώματα από όσα διακρίνει το ανθρώπινο μάτι. Η υπεροχή αυτή οφείλεται στην τεράστια πυκνότητα των αισθητήριων υποδοχέων, δηλαδή των κωνίων που εξυπηρετούν την υψηλή οξύτητα και την αναγνώριση των αποχρώσεων, καθώς και των ραβδίων που επιτρέπουν την όραση σε αμυδρό φως. Στα ημερόβια είδη τα κωνία υπερέχουν συντριπτικά σε αριθμό, ενώ η αναλογία αντιστρέφεται πλήρως στα νυκτόβια είδη.
Στερεοσκοπική όραση στη μπεκάτσα και μηχανισμοί εστίασης στα αρπακτικά
Η διάταξη των οφθαλμών στο κρανίο συνδέεται άμεσα με τις στρατηγικές επιβίωσης του κάθε είδους. Τα είδη που αποτελούν λεία και οφείλουν να διαφεύγουν από τους θηρευτές τους φέρουν τα μάτια στα πλάγια της κεφαλής, πετυχαίνοντας ένα εντυπωσιακό οπτικό εύρος. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της μπεκάτσας, η οποία έχει τη μοναδική ικανότητα να βλέπει στερεοσκοπικά τόσο προς τα εμπρός όσο και προς τα πίσω χωρίς να μετακινεί το σώμα της.
Αντίθετα, στα αρπακτικά πτηνά όπως τα γεράκια και οι κουκουβάγιες, τα μάτια είναι τοποθετημένα στην πρόσθια όψη, λειτουργώντας ως μηχανισμός τηλεσκοπικής εστίασης σε μεγάλες αποστάσεις. Η οξύτητα ενός γερακιού υπερβαίνει κατά οκτώ φορές εκείνη του ανθρώπου, επιτρέποντάς του να διακρίνει έναν λαγό από απόσταση ενάμισι χιλιομέτρου, ενώ η νυχτερινή όραση της κουκουβάγιας σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού είναι δέκα φορές ισχυρότερη της ανθρώπινης.
Η όραση στο υπεριώδες φάσμα, ο προσανατολισμός και η επιλογή συντρόφου
Πολλά πτηνά κατέχουν τη δυνατότητα να βλέπουν στο υπεριώδες φάσμα, αναγνωρίζοντας λεπτομέρειες του φυσικού τοπίου που παραμένουν αόρατες στον άνθρωπο. Τα αποδημητικά αξιοποιούν το χάρισμα αυτό για να προσδιορίζουν τη θέση του ήλιου ακόμη και σε ημέρες με βαριά συννεφιά, διατηρώντας αλάνθαστη την πορεία τους. Παράλληλα, η όραση στο υπεριώδες διευκολύνει τον εντοπισμό τροφής αλλά και το ζευγάρωμα. Στους κότσυφες, για παράδειγμα, τα θηλυκά ελκύονται από τα αρσενικά που διαθέτουν εντονότερο πορτοκαλί ράμφος, καθώς η συγκεκριμένη απόχρωση αντανακλά μεγαλύτερη ποσότητα υπεριώδους ακτινοβολίας που είναι απόλυτα διακριτή από τα μάτια τους.
Πορτοκαλί γιλέκα, επιστημονικά δεδομένα στις ΗΠΑ και επιτυχία στο καρτέρι
Τα γαιώδη χρώματα γίνονται αντιληπτά ως φυσικά συστατικά του περιβάλλοντος, σε αντίθεση με τα φωτεινά και έντονα χρώματα που προκαλούν άμεση επιφυλακτικότητα. Όταν ο παρατηρητής ή ο κυνηγός φορά ρούχα που έρχονται σε αντίθεση με το φόντο, η πιθανότητα να εντοπιστεί πολλαπλασιάζεται μόλις κινηθεί, ειδικά αν τα υφάσματα αντανακλούν την υπεριώδη ακτινοβολία.
Επιστημονικές έρευνες στις ΗΠΑ επιβεβαίωσαν ότι είδη με γαιώδες φτέρωμα απομακρύνονταν σε πολύ μεγαλύτερη απόσταση όταν ο παρατηρητής φορούσε πορτοκαλί κυνηγετικό γιλέκο, σε αντίθεση με είδη όπως ο κοκκινολαίμης που δεν επηρεάζονταν λόγω της φυσικής παρουσίας κόκκινου ή πορτοκαλί χρώματος στο σώμα τους. Επιπλέον, σε πείραμα για το κυνήγι αρσενικών αγριόγαλων διαπιστώθηκε ότι οι κυνηγοί χωρίς πορτοκαλί γιλέκο σημείωσαν δυόμισι φορές μεγαλύτερη επιτυχία, λόγος για τον οποίο στο καρτέρι συγκεκριμένων ειδών προβλέπονται εξαιρέσεις από τη γενική υποχρέωση χρήσης του γιλέκου ασφαλείας.
Η γλώσσα των ματιών, η ακινησία και τα πρακτικά μέτρα κάλυψης
Τα πτηνά παρατηρούν διαρκώς τον περιβάλλοντα χώρο και εστιάζουν απευθείας στα μάτια των άλλων ζώων και των ανθρώπων προκειμένου να αποκρυπτογραφήσουν τις διαθέσεις τους, διακρίνοντας την κίνηση των βλεφάρων από μεγάλες αποστάσεις. Προκειμένου να παραμείνουμε αόρατοι, είναι απαραίτητο να αποφεύγονται τα ανοιχτά και φωτεινά χρώματα, με έμφαση στην πλήρη αποφυγή του λευκού και του μπλε. Επιβάλλεται η επιλογή ρούχων παραλλαγής που εναρμονίζονται πλήρως με την τοπική βλάστηση, καθώς και εξοπλισμού που δεν αντανακλά την υπεριώδη ακτινοβολία. Ωστόσο, τον καθοριστικότερο ρόλο διαδραματίζουν η απόλυτη ακινησία, η αποφυγή απότομων χειρονομιών, η αξιοποίηση της περιφερειακής όρασης και η σκίαση των ματιών και του περιγράμματος του προσώπου με το γείσο του καπέλου.
🔔 Ενημερωθείτε έγκαιρα για τα επιστημονικά άρθρα, τη διαχείριση της πανίδας και τα μυστικά του κυνηγιού στην Ελλάδα. Ακολουθήστε τη σελίδα μας:
Ο Θηρευτής στο Facebook
